TR9.Net  Teknoloji Haberleri  Güncel Konular  Komik Fıkralar  Tarihten Ders
22/11/2019  


Cumhurba?kanl???

I. Cumhurba?kan?n?n Seçimi

A. Cumhurba?kan? Seçilme Yeterlili?i
Cumhurba?kan? seçilme yeterlili?i Anayasam?z?n 101?inci maddesinde düzenlenmi?tir. 101?inci maddeye göre,

?Cumhurba?kan?, Türkiye Büyük Millet Meclisince k?rk ya??n? doldurmu? ve yüksekö?renim yapm?? kendi üyeleri veya bu niteliklere ve milletvekili seçilme yeterli?ine sahip Türk vatanda?lar? aras?ndan... seçilir?.

Buna göre, Cumhurba?kan? seçilme yeterlili?inin ?artlar? ?unlard?r:

1. Türk Vatanda?l???
Cumhurba?kan? olmak için gereken bir ?art Türk vatanda?l???na sahip olmakt?r. Milletvekili seçilme yeterlili?ine ili?kin olarak vatanda?l?k ?art? hakk?nda yapt???m?z aç?klamalar burada da tekrarlanabilir. Çifte vatanda?l?k, kan?m?zca Cumhurba?kan? seçilmeye engel de?ildir. Keza, kan?m?zca, vatanda?l???n sonradan kayb? da Cumhurba?kan? s?fat?n?n dü?mesi sonucunu do?urmaz. Bu konudaki tart??malar için yukar?da milletvekili seçilme yeterlili?ine ili?kin yapt???m?z tart??malara bak?labilir[1].

2. K?rk Ya??n? Doldurmu? Olmak
Bu Cumhurba?kan?n?n ?olgunlu?unu? sa?lamaya yönelik bir ?artt?r[2]. Anayasa k?rk ya??n? ?doldurmu?? olmay? arad???na göre, bu ya?a girmek yetmez, bu ya?? bitirip 41 ya??ndan gün alm?? olmak gerekir.



3. Yüksek Ö?renim ?art?
Anayasam?za göre Cumhurba?kan? seçilebilmek için ?yüksekö?renim yapm??? olmak gerekir. Buna göre, ilkokul, ortaokul ve lise mezunlar? Cumhurba?kan? olamazlar. Acaba iki y?ll?k meslek yüksek okulu mezunlar?, yahut bir dört y?ll?k bir fakültenin ilk iki y?l?n? tamamlay?p ön lisans diplomas? al?p ayr?lanlar ?yüksekö?renim yapm??? olarak kabul edilip Cumhurba?kan? aday? olabilirler mi? Kan?m?zca, ?yüksek ö?renim?den ne anla??laca??n? 2547 say?l? Yüksekö?retim Kanununa göre belirlemek gerekir. Yüksekö?retim Kanunu, yüksek ö?retimi ön lisans, lisans, yüksek lisans ve doktora a?amalar?na ay?rarak düzenlemi?tir. Buna göre, iki y?ll?k bir program? bitirip ön lisans diplomas? alanlar? da yüksek ö?renim yapm?? olarak kabul etmek gerekir. Anayasa sadece yüksek ö?renimden bahsetmekte, lisans ö?reniminden bahsetmemektedir. Türk Silahl? Kuvvetlerine ba?l? harp okullar?, akademileri, emniyet te?kilât?na ba?l? polis akademisi mezunlar?n? da ?yüksek ö?renim yapm??? ki?i olarak kabul etmek gerekir. Çünkü bu kurumlar da Anayasan?n 132?nci maddesine göre, bir ?yüksekö?retim kurumu?dur.

1924 Te?kilât-? Esasiye Kanunu böyle bir ö?renim ?art? aram?yordu. Bu ?art ilk defa 1961 Anayasas? taraf?ndan konulmu?tur. Bu ?art?n konulmas?ndaki as?l neden, 1950-60 döneminde Cumhurba?kanl??? yapan ve yüksek ö?renim görmemi? olan Celal Bayar?a duyulan tepkidir[3]. Gerçekten de, Temsilciler Meclisi görü?melerinde, yüksek ö?retim ?art?n?n konulmas? yolunda önergeyi veren Ahmet Karamüftüo?lu,

?devletin reisi nas?l olur da tahsilsiz olabilir? Bunun ac?s?n? az m? çektik?[4]... Türk devletini temsil edecek adamda tahsil ve kültür seviyesinin aranmas? en masum ve hakl? bir tekliftir?[5]

diyerek önergesini savunmu?tur.

Kan?m?zca, Cumhurba?kan? seçilme yeterlili?i için böyle bir ö?renim ?art?n?n aranmas? makul bir ?art olarak kabul edilemez. Bu ?art, seçilme hakk?n?n demokrasiyle ba?da?maz a??r? bir s?n?rland?r?lmas? niteli?indedir. ?lkokul, ortaokul ve lise mezunlar?n?n Cumhurba?kanl??? görevini yapamayacaklar?, üniversite mezunlar?n?n bu görevi daha iyi yapabilecekleri iddias?, ispat? mümkün bir iddia de?ildir. Bilindi?i gibi, ülkemizde, Ba?bakan?n ve bakanlar?n üniversite mezunu olmas? ?art de?ildir. Ülkeyi yönetme yetene?i ile ö?renim aras?nda bir ilgi gerçekten varsa, bu ö?renim ?art?n?, sadece Cumhurba?kan? için de?il, ba?bakan, bakanlar ve milletvekilleri için de aramak gerekir. Keza, e?er ö?renim ile devlet yöneticili?i aras?nda do?ru bir orant? varsa, Cumhurba?kan? ve ba?bakan, bakan adaylar?ndan lisans diplomas? de?il, yüksek lisans ve doktora diplomas? da istenmelidir.

Her halükârda bu dü?ünceler anti-demokratik dü?üncelerden esinlenmektedir. Günümüzde Türkiye?de üniversite mezunlar?n?n say?s? yinede nispeten artm??t?r. Ancak 1960?l? y?llarda ülkemizde nüfusun çok az bir k?sm?n?n üniversite mezunu oldu?u göz önünde bulundurulursa, bu ?art?n ne kadar sak?ncal? oldu?u ortaya ç?kar.

4. Milletvekili Olmak veya Milletvekili Seçilme Yeterlili?ine Sahip Olmak
Anayasam?z?n 101?inci maddesine göre, Cumhurba?kan? seçilebilmek için milletvekili veya milletvekili seçilme yeterlili?ine sahip olmak gerekir[6]. Genellikle bir yasama döneminde kimin milletvekili oldu?u tart??mas?z olarak bellidir. Bu nedenle bunun üzerinde durmaya gerek yoktur. Milletvekili seçilme yeterlili?inin ?artlar?n? ise yukar?da milletvekillerini inceledi?imiz bölümde gördük. Bu nedenle burada ayn? ?artlar? bir kez daha tekrarlam?yoruz[7]. Türkiye Büyük Millet Meclisi üyesi olmayan ama milletvekili seçilme yeterlili?ine sahip birinin Cumhurba?kanl???na aday gösterilebilmesi ?Meclis üye tamsay?s?n?n en az be?te birinin yaz?l? önerisiyle mümkündür? (m.101/2).

5. Daha Önce Cumhurba?kanl??? Yapmam?? Olmak
Anayasan?n 101?inci maddesinin son f?kras?na göre, ?bir kimse, iki defa Cumhurba?kan? seçilemez?[8]. Bundan ?u sonuç ç?kmaktad?r ki, bir defa Cumhurba?kan? olan bir kimse, bir daha Cumhurba?kan? seçilme yeterlili?ini kaybetmektedir. Bu mutlak bir yasakt?r. Araya zaman girse de Cumhurba?kan? tekrar Cumhurba?kan? olarak seçilemez. Di?er bir ifadeyle burada ?arka arkaya iki defa seçilme yasa??? yok, iki kere seçilme yasa?? vard?r.



B. Seçme Yetkisi
Anayasam?z?n 101?inci maddesine göre Cumhurba?kan? seçme yetkisi münhas?ran Türkiye Büyük Millet Meclisine aittir. Cumhurba?kan?n? seçme yetkisinin kime olaca?? sorunu basit usûlî bir sorun de?ildir. Bu do?rudan hükûmet sistemi ile alâkal?d?r. Cumhurba?kan?n?n Türkiye Büyük Millet Meclisi taraf?ndan de?il de, halk taraf?ndan seçilmesi, do?rudan parlâmenter sistemin terk edilmesi sonucunu do?urur.

C. Seçim Usûlü
Cumhurba?kan?n?n seçim usûlü Anayasan?n 102?nci maddesinde tüm ayr?nt?lar?yla düzenlenmi?tir.

Seçim Süresi.- Cumhurba?kan?n?n görev süresinin dolmas?ndan otuz gün önce veya Cumhurba?kanl??? makam?n?n bo?almas?ndan on gün sonra Cumhurba?kanl??? seçimine ba?lan?r ve seçime ba?lama tarihinden otuz gün içinde sonuçland?r?l?r (Anayasa, m.102/2). Bu sürenin ilk on günü içinde adaylar?n Meclis Ba?kanl?k Divan?na bildirilmesi ve kalan yirmi gün içinde de seçimin tamamlanmas? gerekir (m.102/2). Cumhurba?kan? görev süresinin sona ermesi veya Cumhurba?kanl??? makam?n?n bo?almas? durumlar?nda Türkiye Büyük Millet Meclisi toplant? halinde de?ilse hemen toplant?ya ça?r?l?r (m.102/1).

Oylama Usûlü.- Anayasam?z?n 102?nci maddesinin birinci f?kras?na göre, Cumhurba?kan? ?gizli oyla? seçilir. Bu nedenle, siyasî parti gruplar?n?n, milletvekillerinin oylar?n? etkilemesi mümkün de?ildir. Oylaman?n gizli olmas?, Cumhurba?kan? aday?n?n siyasî partilerden ba??ms?z olmas?na da hizmet eder.

Yeter Say?.- Kural olarak Cumhurba?kan?, Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsay?s?n?n üçte iki ço?unlu?u ile seçilir. Burada üye tamsay?s? dendi?ine göre, bu say?, 550?dir. Ölenler, istifa edenler, milletvekilli?i dü?enler bu say?dan dü?ülmez. Buna göre üçte iki ço?unluk 366 oy etmektedir.

Turlar .- Anayasam?z seçilmek için üye tamsay?s?n?n üçte iki ço?unlu?unu kural olarak kabul ettiyse de, bu ço?unlu?a ula??lamamas? durumunda kilitlenmeyi önlemek için, ikinci, üçüncü ve dördüncü tur oylamalar yap?lmas?n? öngörmü?tür. Bu turlar aras?nda Anayasaya göre en az ?üçer gün? olmal?d?r (Anayasa, m.102/3).

Birinci ve ?kinci Tur Oylama.- Birinci ve ikinci tur oylamada Cumhurba?kan? seçilmek için yeter say? Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsay?s?n?n üçte ikisidir (m.102/3).

Üçüncü Tur .- ?lk iki tur oylamada ço?unluk sa?lanamazsa üçüncü oylamaya geçilir. Üçüncü oylamada üye tamsay?s?n?n salt ço?unlu?unu, yani 276 oy sa?layan aday Cumhurba?kan? seçilmi? olur.

Dördüncü Tur .- Üçüncü tur oylamada üye tamsay?s?n?n salt ço?unlu?u sa?lanamad??? takdirde, üçüncü oylamada en çok oy alm?? bulunan iki aday aras?nda dördüncü oylama yap?l?r. Bu turda da seçilmek için yeter say? üye tamsay?s?n?n salt ço?unlu?u, yani 276?d?r.

Dördüncü tur oylamada da üye tamsay?s?n?n salt ço?unlu?u ile Cumhurba?kan? seçilemedi?i takdirde derhal Türkiye Büyük Millet Meclisi seçimleri yenilenir (m.102/3).

Bu hüküm 1961 Anayasas? döneminde Cumhurba?kan?n?n seçilmesinde ortaya ç?kan kilitlenmeden ders al?narak olu?turulmu?tur. Bilindi?i gibi, Türkiye Büyük Millet Meclisi 12 Mart 1980 günü Cumhurba?kan? seçimlerine ba?lam??; ama 12 Eylül 1980 tarihine gelindi?inde hâlâ Cumhurba?kan? seçememi?ti.

1982 Anayasas?n?n öngördü?ü seçimlerin yenilenmesi yapt?r?m?, Türkiye Büyük Millet Meclisinin üzerinde ?Demokles?in k?l?c?? gibi salland???ndan, Meclisin Cumhurba?kan? seçememesi ihtimali çok azd?r. Zira, milletvekilliklerinin sona ermesini istemeyen milletvekillerinin salt ço?unlu?u ?u ya da bu ?ekilde dördüncü tura kat?lan iki adaydan biri üzerinde toplanacakt?r. Bu hüküm, 1982 Anayasas?n?n öngördü?ü kriz giderici hükümlerden biridir.

Görüldü?ü gibi, 1982 Anayasas? kriz giderici tedbirler almakla birlikte, Cumhurba?kan?n?n seçimi için ?üye tamsay?s?n?n salt ço?unlu?u? kural?ndan vazgeçmemi?tir. Dördüncü turda, en çok oy alan aday?n Cumhurba?kan? seçilmesi görü?ü kabul edilmemi?tir. Anayasa, devleti temsil edecek ki?inin hiç olmazsa, Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsay?s?n?n salt ço?unlu?unun oyunu almas? gerekti?i fikrine sad?k kalm??t?r.

Türkiye Büyük Millet Meclisinin Cumhurba?kan? seçme karar? bir parlâmento karar? niteli?indedir.


II. Cumhurba?kanl??? Görevinin ba?lamas? ve sona ermesi
Görev Süresi.- Cumhurba?kan?n?n görev süresi yedi y?ld?r. Anayasan?n 101?inci maddesine göre, ?Cumhurba?kan? yedi y?ll?k bir süre için seçilir?. Yine ayn? madde, ?bir kimsenin iki defa Cumhurba?kan? seçilemeyece?ini öngörmü?tür?.

?imdi, Cumhurba?kan?n?n göreve ba?lamas?n? ve bu görevin sona ermesini görelim.

A. Göreve Ba?lama
Cumhurba?kan?n?n göreve ba?lamas?n? görmeden önce görev süresi dolan eski Cumhurba?kan?n?n durumuna bir göz atmak uygun olur.

1. Görev Süresi Dolan Cumhurba?kan?n?n Durumu
Anayasam?z eski Cumhurba?kan?n?n görev süresi daha dolmadan, yeni Cumhurba?kan?n?n seçilmesini mümkün k?lan süre ve usûlleri öngörmü?tür. Pratikte de, daha eski Cumhurba?kan?n?n süresi dolmadan yeni Cumhurba?kan? seçilmektedir. Ancak, yeni Cumhurba?kan?n?n seçiminin uzamas? ve dördüncü turda da yeni Cumhurba?kan? seçilememesi nedeniyle Meclisin seçimlerinin yenilenmesi ihtimali vard?r. Bu durumlarda, normal görev süresi biten eski Cumhurba?kan? görevde kal?r m?? Yoksa yerine vekili, yani Türkiye Büyük Millet Meclisi ba?kan? m? bakar? Anayasam?z?n 102?nci maddesinin son f?kras? bu soruya aç?kça ?u cevab? vermi?tir: ?Seçilen yeni Cumhurba?kan? göreve ba?lay?ncaya kadar görev süresi dolan Cumhurba?kan?n?n görevi devam eder?. Oysa 1961 Anayasas? döneminde Cumhurba?kan?n?n görev süresi bitince, yerine Cumhuriyet Senatosu ba?kan? vekalet ederdi.

2. Göreve Ba?lay?ncaya Kadar Cumhurba?kan? Seçilen Ki?inin
Statüsü
Anayasam?z Cumhurba?kan?n?n tarafs?zl???n? sa?lamak amac?yla, ?Cumhurba?kan? seçilenin, varsa partisi ile ili?i?i kesilir ve Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeli?i sona erer? demektedir (m.101/son). Bu f?kra ne zaman hüküm do?urur? Cumhurba?kan? seçimi, görevdeki Cumhurba?kan?n?n görev süresinin dolmas?ndan birkaç hafta önce sonuçlanabilir.

Bu durumda, Cumhurba?kan? seçilen ki?inin hangi tarihte partisiyle ili?i?inin kesilece?i ve milletvekilli?inin dü?ece?i tart??mas? ortaya ç?kabilir. Anayasam?zda bu konuda aç?kl?k yoktur. Ancak, Cumhurba?kan? seçilen ki?inin henüz göreve ba?lamad???na göre, onun tarafs?zl???n? sa?lamaya yönelik bu f?kran?n derhal hüküm do?urmamas? gerekir. Kan?m?zca, Cumhurba?kan? seçilen ki?inin partisi ile ili?i?i Cumhurba?kanl??? görevine ba?lad??? tarihte kesilir. Keza milletvekilli?i s?fat? da Cumhurba?kanl??? görevine ba?lad??? tarihte sona erer. Milletvekilli?i s?fat?n?n daha önce sona erdi?i kabul edilirse ortada izah? güç bir bo?luk ortaya ç?kacakt?r. Cumhurba?kan? seçilen ki?i, göreve ba?lay?ncaya kadar geçecek birkaç haftada milletvekilli?i statüsünden mahrum kalacakt?r. Bu malî, hukukî ve cezaî bak?mdan farkl? sonuçlar do?urur. Örne?in bu dönemde Cumhurba?kan? seçilen ki?inin yasama dokunulmazl??? olmayacak m?d?r? Bunun herhangi bir makul nedeni yoktur.

Ancak uygulama ters yönde olmu?tur. Kenan Evren?in görev süresinin sona ermesinden otuz gün önce ba?layan seçimin üçüncü turunun yap?ld??? 31 Ekim 1989 günü ?stanbul Milletvekili Turgut Özal Cumhurba?kan? seçilmi?tir. Turgut Özal??n ayn? gün milletvekilli?i sona ermi?tir. Oysa Özal, Cumhurba?kanl??? görevine Evren?in görev süresinin tamamland??? 9 Kas?m 1989 günü ba?lam??t?r[9].

3. Andiçme
Anayasam?z?n 103?üncü maddesine göre, Cumhurba?kan?, görevine ba?larken Türkiye Büyük Millet Meclisi önünde a?a??daki ?ekilde andiçer:

?Cumhurba?kan? s?fat?yla, Devletin varl??? ve ba??ms?zl???n?, vatan?n ve milletin bölünmez bütünlü?ünü, milletin kay?ts?z ve ?arts?z egemenli?ini koruyaca??ma, Anayasaya, hukukun üstünlü?üne, demokrasiye, Atatürk ilke ve ink?lâplar?na ve laik Cumhuriyet ilkesine ba?l? kalaca??ma, milletin huzur ve refah?, millî dayan??ma ve adalet anlay??? içinde herkesin insan haklar?ndan ve temel hürriyetlerinden yararlanmas? ülküsünden ayr?lmayaca??ma, Türkiye Cumhuriyetinin ?an ve ?erefini korumak, yüceltmek ve üzerime ald???m görevi tarafs?zl?kla yerine getirmek için bütün gücümle çal??aca??ma Büyük Türk Milleti ve tarih huzurunda, namusum ve ?erefim üzerine andiçerim.?

Türkiye Büyük Millet Meclisi ?çtüzü?ünün 122?nci maddesine göre, yeni Cumhurba?kan?n?n andiçme töreni Eski Cumhurba?kan?n?n görev süresinin doldu?u gün yap?l?r.

Yine ayn? maddeye göre, Cumhurba?kanl???, Cumhurba?kan?n?n görev süresinin dolmas?ndan ba?ka bir sebeple bo?alm??sa, andiçme töreni, seçimden hemen sonraki oturumda yap?l?r.

Cumhurba?kan?n?n Genel Kurula nas?l al?naca?? ve hitabet kürsüsünde nas?l andiçece?ine ili?kin usûl ?çtüzü?ün 122?nci maddesinde ayr?nt?lar?yla düzenlemi?tir.

4. Göreve Ba?lama An? (Görev Süresinin Ba?lang?ç An? )
Yeni seçilen Cumhurba?kan? Cumhurba?kanl??? s?fat?n? hangi anda kazan?r? Yani hangi anda göreve ba?lam?? say?l?r? Di?er bir ifadeyle yedi y?ll?k sürenin ba?lang?ç an? nedir? Yukar?da da belirtildi?i gibi, Cumhurba?kan? seçilen ki?i seçilir seçilmez bu göreve ba?lamaz. Zira eski Cumhurba?kan?n?n görev süresi daha dolmam??t?r.

Yeni Cumhurba?kan?n?n seçilmi? oldu?u bir durumda, eski Cumhurba?kan?n?n görev süresinin dolmas?yla, yeni Cumhurba?kan? otomatik olarak Cumhurba?kanl??? s?fat?n? kazanm?? olur mu? Yoksa Cumhurba?kanl??? s?fat? yemin ile mi kazan?l?r?

Yukar?da da belirtildi?i gibi, Türkiye Büyük Millet Meclisi ?çtüzü?ü andiçme gününü eski Cumhurba?kan?n?n görev süresinin doldu?u gün olarak tespit etmektedir. Bu bak?mdan genelde bir uyu?mazl?k olmaz. Ancak çe?itli nedenlerle (hastal?k vs.), yeni Cumhurba?kan? andiçmeye gelememi? olabilir. Bu durumda Cumhurba?kanl??? s?fat?n? kazanm?? m?d?r?

Bu soruya olumsuz yan?t vermek gerekir. Zira Anayasam?z?n 103?üncü maddesinin yaz?l?? tarz? (Cumhurba?kan? görevine ba?larken...), andiçmenin göreve ba?laman?n bir ?art? oldu?u izlenimini vermektedir. Bu nedenle, Cumhurba?kan?n?n göreve ba?lama an? olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunda andiçmenin bitti?i an? kabul etmek gerekir. Eski Cumhurba?kan?n?n Cumhurba?kanl??? s?fat? da bu an sona erer.

B. Cumhurba?kanl??? Görevinin Sona Ermesi Halleri
?imdi Cumhurba?kanl??? görevini sona erdiren halleri görelim.

1. Sürenin Dolmas?
Cumhurba?kanl??? görevini sona erdiren normal hal Cumhurba?kanl??? süresinin dolmas?d?r.

Yukar?daki aç?klamalar?m?zdan da anla??laca?? üzere eski Cumhurba?kan? yeni Cumhurba?kan? seçilen ki?inin Türkiye Büyük Millet Meclisi huzurunda andiçmeyi bitirdi?i ana kadar görevde kal?r.

Ancak Cumhurba?kan?n?n normal görev süresi olan yedi y?l?n ne zaman bitece?ininin de hesaplanmas? gerekir. Çünkü Anayasaya göre yeni Cumhurba?kan? seçimlerine bu sürenin dolmas?ndan otuz gün önce ba?lan?r. Keza Türkiye Büyük Millet Meclisi ?çtüzü?ünün 122?nci maddesine göre, yeni Cumhurba?kan?n?n andiçme töreni eski Cumhurba?kan?n?n görev süresinin doldu?u gün yap?l?r. O nedenle eski Cumhurba?kan?n?n görev süresinin doldu?u günü tespit etmek gerekir.

Yedi y?ll?k sürenin hesaplanmas?nda, idare hukukundaki süre hesaplama kurallar?ndan hareket edebiliriz[10]. Süre ?y?l? olarak tespit edildi?ine göre, yedi y?ll?k süre, andiçmenin yap?ld??? y?ldan sonraki yedinci y?lda, andiçmenin yap?ld??? güne rastlayacak gün saat 24.00?de sona erer. Örne?in, dokuzuncu Cumhurba?kan? Süleyman Demirel 16 May?s 1993 günü andiçip göreve ba?lad???na göre, görev süresi 16 May?s 2000 günü saat 24.00?da sona erer.

2. Çekilme (?stifa)
Anayasan?n 106?nc? maddesinde Cumhurba?kan?n?n ?çekilme? hali öngörülmü?tür. Yani, Cumhurba?kan? da, ki?ili?ine ba?l? bir hak olan, ?istifa etme? hakk?n? kullanabilir. Anayasan?n 106?nc? maddesi ?çekilme?yi bir ?Cumhurba?kanl??? makam?n?n bo?almas? sebebi? saym??t?r. Anayasan?n 102?nci maddesi de, ?Cumhurba?kanl??? makam?n?n bo?almas?ndan on gün sonra, Cumhurba?kanl??? seçimine ba?lanaca??n?? öngörmü?tür. Keza, 106?nc? madde, bu durumda yeni Cumhurba?kan? seçilinceye kadar, Türkiye Büyük Millet Meclisi Ba?kan?n?n Cumhurba?kanl???na vekalet edece?ini ve Cumhurba?kan?na ait yetkileri kullanaca??n? öngörmü?tür.

3. Ölüm
Anayasan?n 106?nc? maddesinde Cumhurba?kan?n?n ?ölüm? hali öngörülmü?tür. Cumhurba?kan?n?n ölmesi, bir ?Cumhurba?kanl??? makam?n?n bo?almas? sebebi?dir. Anayasan?n 102?nci maddesi de, ?Cumhurba?kanl??? makam?n?n bo?almas?ndan on gün sonra, Cumhurba?kanl??? seçimine ba?lanaca??n?? öngörmü?tür. Keza, 106?nc? madde, bu durumda yeni Cumhurba?kan? seçilinceye kadar, Türkiye Büyük Millet Meclisi Ba?kan?n?n Cumhurba?kanl???na vekalet edece?ini ve Cumhurba?kan?na ait yetkileri kullanaca??n? öngörmü?tür.

4. ?Ba?ka Bir Sebeple? Cumhurba?kanl??? Makam?n?n Bo?almas?
Bu ?ba?ka bir sebep?, Cumhurba?kan?n?n, Cumhurba?kanl??? görevini ifa etmesini sürekli olarak engelleyecek herhangi bir neden olabilir. Örne?in Cumhurba?kan?n?n iyile?mesi mümkün olmayan ak?l hastal???na dü?mesi ya da iyile?mesi mümkün olmayan ve Cumhurba?kan?n?n vazifesini yapmaya engel te?kil eden bir hastal??a yakalanmas? örnek gösterilebilir.

Uygulamada Cumhurba?kan? Cemal Gürsel , 1966 y?l?n?n ba?lar?nda komaya girmi?tir. Gülhane Askeri T?p Akademisi ve Ankara Hastanesi hekimlerinden olu?an ve kendisine ?Mü?terek Sa?l?k Kurulu? ismi verilen bir Kurul, Cemal Gürsel?in 47 günden beri komada bulundu?unu ve o günkü t?p olanaklar?na göre komadan ç?kmas?n?n mümkün olmad???na ve keza devlet ba?kanl??? görevini ifa etmesinin t?bben mümkün olmad???na dair bir rapor düzenlemi?tir. Bu rapor, Ba?bakanl?k tezkeresiyle Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulmu?tur. Bu tezkere ve tezkereye ba?l? olan rapor, 28 Mart 1966 tarihinde Meclis ba?kan? taraf?ndan Türkiye Büyük Millet Meclisinde okutturulmu?tur. Bu durumda, Cumhurba?kanl??? makam?n?n ?ba?ka bir sebep? ile bo?ald??? varsay?larak Cevdet Sunay ayn? gün Türkiye Büyük Millet Meclisi taraf?ndan Cumhurba?kan? seçilmi?tir[11].

Cumhurba?kan?n?n ?ahs? bir anayasal makamd?r. Böylesine önemli bir ki?inin hastal??? sebebiyle Cumhurba?kanl??? makam?n?n bo?ald???na karar verilmesi haliyle çok önemli bir konudur ve kötüye kullan?lmaya müsaittir. Bu nedenle, böyle bir durumda hangi usûlün izlenece?inin Anayasa taraf?ndan belirtilmesi yerinde olurdu. Örne?in Cemal Gürsel?in Cumhurba?kan? görevinin sona ermesine yol açan rapor, kurulu? tarz? bak?m?ndan hiçbir anayasal ve yasal dayana?? olmayan bir kurul taraf?ndan düzenlenmi?tir. Bu raporun Ba?bakanl?k tezkeresiyle Türkiye Büyük Millet Meclisi Ba?kanl???na gönderilmesi Meclis Ba?kan?n?n da bunu okutturmas?, eski Cumhurba?kan?n?n görevinin sona ermesi sonucunu do?urmu?tur.

Sa?l?k nedeniyle görevini sürekli olarak ifa edememe durumunda Cumhurba?kanl??? makam?n?n bo?almas? usûlü Anayasada düzenlenmedi?ine göre kanunla düzenlenmelidir. Bu konuda yetkili sa?l?k kurulu olarak Adlî T?p Kurumuna görev verilebilir[12]. Adlî T?p Kurumunun raporundan sonra, Cumhurba?kanl??? makam?n?n bo?ald???na Anayasa Mahkemesi karar verebilir. Keza Adlî T?p Kurumu raporundan sonra Cumhurba?kanl??? makam?n?n bo?ald???na karar verme yetkisi Türkiye Büyük Millet Meclisine de verilebilir. Bu konuda bir içtüzük de?i?ikli?i yapmak uygun olabilir. Her halükârda, bir sa?l?k kurulu raporuyla yetinilmemesi ve bir anayasal organ?n karar vermesi uygun olur[13].

5. Vatana ?hanet ile Suçland?r?lma
Cumhurba?kanl??? görevini sona erdiren nedenlerden biri de, vatana ihanet ile suçland?r?lma olabilir. Anayasam?z?n 105?inci maddesinin son f?kras? ?Cumhurba?kan?, vatana ihanetten dolay?, Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tam say?s?n?n en az üçte birinin teklifi üzerine, üye tamsay?s?n?n en az dörtte üçünün verece?i kararla suçland?r?l?r? demektedir. Bu durumda Cumhurba?kan?n? yarg?layacak makam, Yüce Divan s?fat?yla Anayasa Mahkemesidir (Anayasa, m.148/3). Ancak ?vatana ihanetten dolay? suçland?rma?n?n, yani Yüce Divana sevk karar?n?n, keza, Yüce Divanda Cumhurba?kan?n?n yarg?lanmas?n?n ve mahkûm olmas?n?n, Cumhurba?kanl??? görevini sona erdirip erdirmedi?i konusunda Anayasada bir hüküm yoktur. Ancak genelde, Meclis taraf?ndan Yüce Divana sevk edilen Cumhurba?kan?n?n Cumhurba?kanl???ndan dü?mü? say?laca?? kabul edilmektedir[14]. Burada genellikle, Cumhurba?kan?n?n Yüce Divana sevki ile bakanlar?n Yüce Divana sevki aras?nda benzerlik kurularak sonuç ç?kar?lmakta ve denmektedir ki, meclis soru?turmas? sonucunda Yüce Divana sevk edilen bakan, nas?l bakanl?ktan dü?mü? say?l?yorsa (m.113/3), Türkiye Büyük Millet Meclisi taraf?ndan vatana ihanetten dolay? suçland?r?l?p Yüce Divana sevk edilen Cumhurba?kan?n?n da Cumhurba?kanl???ndan dü?tü?ü kabul edilmelidir[15].

Kan?m?zca, burada aç?kça ?k?yas? yap?lmaktad?r. Kamu hukukunda k?yas ço?unlukla geçerli de?ildir. Kamu hukuku yetkileri, verilmi? yetkiler oldu?una göre, bunlar mahiyeti gere?i istisnaî yetkilerdir. Böyle yetkiler, k?yas yoluyla geni?letilemez. Vatana ihanetten suçland?r?lan bir Cumhurba?kan?n?n Yüce Divana sevk edilmesi durumunda, Cumhurba?kan?n?n görevinin sona erdi?i fikri makul ve mant?kl? bir fikirdir. Ancak, bir fikrin ?makul ve mant?kl?? olmas?ndan bir hukuk kural? ç?kar?lamaz. Zira, pozitivist hukuk anlay???nda[16], hukuk kurallar? be?erî iradeden kaynaklan?r, bir ?eyin kendi ?rasyonalite?sinden de?il. Böyle bir sonucu kabul etmek için, tabiî hukuk anlay???na[17] veya post-pozitivist bir anlay??a[18] sahip olmak gerekir. Sonuç olarak, kan?m?zca, vatana ihanet suçland?rmas?yla Yüce Divana sevk edilen bir Cumhurba?kan?n?n Cumhurba?kanl???n?n sona erip ermedi?i konusunda Türk hukuk düzeninde bir norm yoktur.


Copyright © 1997 - 2007 TR9.NET
Sitede 5 Ziyaretci Var